Утре, во недела, 8 ноември, е Митровден, споменот на светиот великомаченик Димитриј Солунски. За многу македонски семејства тоа е домашна слава. За нашите предци тоа бил и датум што ја делел годината на два дела: со него завршувала летната работа и почнувала зимата.
Празникот не е неработен ден според Законот за празниците, но оваа година паѓа во недела, па повеќето ќе можат славата да ја дочекаат дома, без брзање.
Зошто Митровден е на 8 ноември
Црковниот спомен на Св. Димитриј е на 26 октомври. Македонската православна црква – Охридска архиепископија го следи стариот, јулијански календар, кој денес доцни 13 дена зад граѓанскиот. Затоа кај нас празникот паѓа на 8 ноември. Во Бугарија, каде што се користи новиот календар, истиот светец се слави на 26 октомври.
Свети Димитриј живеел во Солун на крајот од третиот и почетокот на четвртиот век. Бил единствен син на солунскиот војвода. По смртта на таткото, царот Максимијан му ја доверил управата над градот, со наредба да ги прогонува христијаните. Димитриј одбил, јавно ја проповедал верата и бил погубен со копја околу 306 година. На местото на неговиот гроб подоцна е подигната базиликата во Солун што и денес го носи неговото име.
Двете половини на селската година
Во народното сметање на времето два празника биле главни пресвртници. Ѓурѓовден, на 6 мај, го отворал летниот дел од годината, а Св. Димитриј, на 8 ноември, зимскиот. Оттука доаѓа и старата поговорка „Дојде ли Митровден, чекај си Ѓурѓовден“. Штом ќе стигне зимата, следниот голем пресврт е дури на пролет.
Тие два датума биле и рокови за договорите. Полјаците, говедарите, овчарите и момоците што работеле кај туѓи газди на денот на Св. Димитриј ја земале целата годишна заработка, а потоа се склучувале нови спогодби. Слична логика имало и кај ајдуците. Во српската традиција се раскажува дека тие се разделувале наесен, презимувале кај своите јатаци и повторно се собирале на Ѓурѓовден.
Кога месеците се мереле со празници
Етнолозите забележале дека нашиот народ ги мерел месеците од еден голем празник до друг. Таквите празници се нарекувале меѓници или синори. Октомври траел од Петковден до Митровден, а ноември продолжувал до Пречиста. Во Гевгелиско месецот октомври дури бил познат како „митровски“.
Со празникот е поврзана и Митровденската задушница, саботата пред него, која оваа година беше на 7 ноември. Тоа е единствената задушница за целиот зимски период до Божиќ, па тогаш луѓето ги посетуваат гробовите на своите блиски.
Што верувал народот на овој ден
- Времето како прогноза. Според записите на Марко Цепенков, какво е времето на празникот, такво ќе биде и наредните четириесет дена. Се верувало и дека снегот што ќе падне на Митровден ќе се задржи до април.
- Месечината. Ако празникот се паднел на млада месечина, се очекувала долга и тешка зима. Оваа година младата месечина е во понеделник, 9 ноември, околу 8 часот наутро по наше време. Значи, за малку се разминуваат.
- Децата. На овој ден не се караат децата, зашто се верувало дека во спротивно ќе бидат палави цела година.
- Дома, а не на пат. Се верувало дека оној што празникот ќе го помине надвор од дома, во текот на годината често ќе ноќева на туѓо место.
- Празникот на глувците. Денот потоа, кога се слави светиот маченик Нестор, во некои краишта се нарекувал празник на глувците. Тогаш не се работело во домот, за да се заштитат житото и брашното.
Слава, лепче и имен ден
Денес празникот најчесто се одбележува како домашна слава. Се меси обреден леб, лебот и виното се носат во црква за осветување, се крши лепче и куќата се отвора за роднините и пријателите. Во многу села и градови се одржуваат и црковни панаѓури.
Имен ден празнуваат сите што носат име поврзано со светецот: Димитар, Димитрија, Диме, Митре, Митра и Димитра. Ако имате некого со такво име, ова е вистинскиот ден за честитка.
Дали кај вас се слави Митровден и кој обичај сѐ уште се почитува во вашето семејство?
