Свети Врачи, светите браќа Козма и Дамјан, Македонската православна црква ги слави во сабота, 14 ноември. Тоа е ден кога верниците се молат за здравјето на своето семејство, а светителите се сметаат за заштитници на лекарите и на сите што лекуваат.
Кога се Свети Врачи и дали е неработен ден
Црквата го одбележува празникот на 1 ноември според стариот, јулијански календар, што во граѓанскиот календар паѓа на 14 ноември. Оваа година датумот е сабота.
Празникот не е државен и не е неработен ден во Македонија. Сепак, многу верници го почитуваат, одат во црква и палат свеќа за здравје.
Кои биле Козма и Дамјан
Козма и Дамјан биле родени браќа од Мала Азија и живееле во III век. Таткото им бил паганин и починал додека биле мали, а мајка им Теодотија, христијанка, ги воспитала во верата.
Двајцата станале лекари, но за лекувањето никогаш не барале пари. Затоа во црковната традиција се нарекуваат безмездници, односно лекари што лекуваат без плата. Според житието, им помагале и на луѓе и на животни, а при лекувањето се потпирале и на молитвата.
Приказната за трите јајца
Една од најпознатите приказни за светите браќа е за жената Паладија, која тие ја излекувале. Од благодарност, таа тајно му понудила на Дамјан три јајца и го заколнала во името на Света Троица да ги прими. Дамјан не можел да одбие.
Кога дознал, Козма се натажил, бидејќи помислил дека брат му го прекршил заветот. Пред смртта побарал да не го погребаат до Дамјан. Преданието вели дека потоа дошла камила, која браќата претходно ја излекувале, и со човечки глас кажала дека Дамјан не зел награда, туку го почитувал Божјото име. Така двајцата биле погребани заедно. Поради оваа приказна, на некои икони покрај нив е насликана и камила.
Три пара светители со исто име
Малкумина знаат дека Православната црква почитува три различни пара браќа Козма и Дамјан, сите лекари безмездници:
- Асиските – од Мала Азија, се слават на 14 ноември (1 ноември по стар стил);
- Римските – маченици од Рим, се слават на 14 јули (1 јули по стар стил);
- Арабиските – се слават на 30 октомври (17 октомври по стар стил).
Затоа во народот Свети Врачи најчесто се празнуваат двапати годишно, во јули и во ноември.
Народни верувања за Свети Врачи
Во православната традиција на Балканот, на овој ден луѓето се молат за своето здравје и за здравјето на најблиските. Болните им даваат завет на светите браќа дека ќе го почитуваат празникот ако оздрават.
Постарите велат дека денот треба да се помине дома, со семејството, па не е добар за подолги патувања. Се верува и дека не треба да се работат тешки физички работи, особено на височина. Во некои краеви веруваат и дека светите браќа чуваат од гром.
Денот го слават и лекарите, фармацевтите и медицинскиот персонал, кои во многу православни земји ги сметаат Козма и Дамјан за свои заштитници.
Како да го поминете празникот
- Посетете ја утринската литургија и запалете свеќа за здравјето на семејството.
- Јавете им се на блиските што се болни или што долго не сте ги виделе.
- Ако имате пријател лекар, медицинска сестра или фармацевт, честитајте му го празникот.
Пораката на празникот е едноставна: доброто се прави без да се бара нешто за возврат, исто како што лекувале Козма и Дамјан.
