Утре, 13 Ноември, Скопје го слави својот најважен градски празник – Денот на ослободувањето. Пред точно 82 години, на 13 ноември 1944 година, градот е ослободен од фашистичката окупација во Втората светска војна, а скопјани по три и пол години повторно излегле на улиците како слободни луѓе.
Што се случило на 13 Ноември 1944 година
Скопје го ослободиле борците од 42. и 50. народноослободителна дивизија и 16. македонска бригада. Пред да влезат во градот, тие воделе повеќедневни тешки борби со германските сили кај Качаничката клисура, меѓу кои 22. германска гренадирска дивизија и тврдинската бригада „Ангермилер“.
Последните борби се воделе и на самите скопски улици: по улицата „Илинденска“, кај Главната пошта, Офицерскиот дом, Народната банка и Старата железничка станица. Сведоците ги паметат како денови на страв, но и на огромна радост кога ослободителите влегле во центарот на градот.
Спасени Матка и Камениот мост
Еден од најмалку познатите делови од оваа приказна е што борците ја спасиле хидроцентралата „Матка“ од минирање, заедно со уште неколку објекти од животно значење за градот. Невооружени граѓани, пак, со своите животи го браниле Камениот мост да не биде урнат.
Следниот пат кога ќе минувате преку мостот, сетете се дека тој и денес стои и благодарение на обичните скопјани од 1944 година.
Цената на слободата
Во борбите за ослободување на Скопје загинале 420 борци. Во текот на целата Втора светска војна животот го изгубиле повеќе од 4.600 жители на градот. Нивните имиња се паметат на Партизанските гробишта во Бутел, едно од најзначајните спомен-обележја во Скопје.
Наскоро по ослободувањето, Скопје станал главен град на Народна Република Македонија во рамките на Југославија и оттогаш постојано расте и се менува.
Како се одбележува 13 Ноември денес
Празникот традиционално започнува наутро со положување цвеќе на Партизанските гробишта во Бутел и пред споменикот „Ослободителите на Скопје“. Во текот на денот, а и неколку дена пред и по него, градот организира изложби, културни настани и програми за деца.
Кулминацијата е свечената академија на која Град Скопје ја доделува наградата „13 Ноември“. Тоа е највисокото градско признание, кое се доделува на поединци и институции за нивниот придонес во развојот и афирмацијата на главниот град. Конкурсот за наградата за 2026 година беше објавен во јуни.
Дали 13 Ноември е неработен ден?
Не. 13 Ноември е градски празник, но не е државен празник, па не е неработен ден ниту за граѓаните на Скопје ниту за останатите граѓани. Петок, 13 ноември 2026 година е обичен работен ден, а училиштата, институциите и продавниците работат нормално.
Мал потсетник за големиот датум
За многумина 13 Ноември е само уште еден датум во календарот, но тој е роденденот на слободното Скопје. Ако утре минувате низ центарот, застанете за момент кај Камениот мост или кај споменикот на ослободителите. Тоа е најмалото што можеме да направиме за луѓето што ни го оставиле градот во кој живееме.
Среќен празник, Скопје!
