Крстовден 2026 паѓа во недела, 27 септември. Годинава тоа е повеќе од податок од календарот, бидејќи според црковните правила денот во неделата влијае врз тоа како се пости. Еве што треба да знаете за празникот, за неговото потекло и за една подробност што повеќето текстови ја прескокнуваат.
Воздвижението на Чесниот и Животворен Крст, во народот познато како Крстовден, Македонската православна црква го слави на 27 септември. Во 2026 година тој датум е недела.
Крстовден не е на листата неработни денови што ја објавува Министерството за економија и труд. Не е неработен ни за сите граѓани, ни само за православните верници. Бидејќи празникот годинава е во недела, тоа за повеќето луѓе нема практично значење. Понеделникот, 28 септември, е неработен само за припадниците на бошњачката заедница, како Меѓународен ден на Бошњаците, и нема врска со Крстовден.
Зошто 27 септември, а не 14?
Во црковниот календар празникот е запишан на 14 септември. МПЦ го следи Јулијанскиот, односно стариот календар, кој во овој век заостанува 13 дена зад Грегоријанскиот што го користиме секојдневно. Затоа кај нас празникот е на 27 септември, а Католичката црква и православните цркви што го користат новиот календар го слават на 14 септември.
Три настани во еден празник
Ако Велики петок е денот на Распетието, Крстовден е празник посветен на самиот крст. Тој не одбележува еден, туку неколку настани:
- Пронаоѓањето на крстот. Според преданието, царицата Елена, мајката на царот Константин, го пронашла крстот во Ерусалим, под паганскиот храм што бил изграден врз Голгота.
- Првото „воздвижение“. Црквата што Константин ја подигнал врз местото на Гробот Христов била осветена на 13 септември 335 година. Следниот ден крстот бил издигнат пред народот за поклонение, и оттаму доаѓа името на празникот.
- Враќањето од Персија. Персијците го зазеле Ерусалим во 614 година и го однеле крстот. Византискиот цар Ираклиј го вратил кон крајот на 620-тите години. Преданието вели дека царот не можел да зачекори со крстот сѐ додека не ја соблекол раскошната облека и не тргнал бос.
Крстовден во недела: што значи тоа за постот
Во голем дел од текстовите што кружат пред празникот ќе прочитате дека на Крстовден не се јаде ништо мрсно, дури ни растително масло. Тоа важи, но не секоја година.
Според правилата на Православната Црква, Крстовден е ден на строг пост, освен кога празникот паѓа во сабота или недела. Тогаш се пости на масло. Бидејќи Крстовден 2026 е во недела, годинава посната трпеза може да биде зготвена со масло. Сепак, постот останува пост: без месо, млечни производи, јајца и риба.
Ако не сте сигурни како да постите, најдобро е да прашате свештеник во вашата парохија. Добро е и да се разликуваат црковните правила од народните обичаи. На пример, верувањето дека тој ден не се јаде ништо црвено е народен обичај, а не црковно правило.
Народни верувања за Крстовден
Во народот Крстовден се смета за граница меѓу летото и есента. Се вели дека тогаш „денот и ноќта се крстосуваат“, иако астрономски тоа се случува неколку дена порано, при есенската рамноденица на 23 септември.
Со Крстовден традиционално почнува и гроздоберот, а првото набрано грозје се носи во црква за осветување. Во храмовите крстот се поставува на средината, украсен со цвеќе и гранчиња босилек. Многумина осветениот босилек го носат дома и го чуваат покрај иконата.
На Крстовден имен ден слават Крсте, Крстана, Крстинка, Кристина, Христина и Кристијан.
Истиот датум, на другиот крај на светот
Интересна случајност: годинава на 27 септември празник на крстот слават и православните христијани во Етиопија. Таму празникот се вика Мескел и паѓа на 17 мескерем според етиопскиот календар. Вечерта се пали огромен оган наречен демера, според преданието дека чадот ѝ го покажал на царицата Елена местото каде што бил закопан крстот. Во 2013 година УНЕСКО го внесе Мескел на листата на нематеријалното културно наследство на човештвото.
