Во ноември во Скопје сонцето заоѓа уште пред половина пет попладне, па многумина имаат чувство дека денот завршува пред да почне. Логично би било најраното зајдисонце да е на најкраткиот ден во годината, 21 декември. Но не е така, а причината е поинтересна отколку што изгледа.
Кога е најкраткиот ден во годината
Зимската краткоденица годинава е во понеделник, 21 декември 2026. Тогаш во Скопје денот трае само околу 9 часа и 6 минути. За споредба, кон крајот на јуни денот трае околу 15 часа и 14 минути.
Најраното зајдисонце е речиси две недели порано
Ако ги погледнете табелите за изгрејсонце и зајдисонце за Скопје, ќе забележите нешто чудно. Сонцето најрано заоѓа околу 9 декември, нешто по 16 часот. Потоа зајдисонцето полека почнува да доцни, иако деновите продолжуваат да се скратуваат сѐ до 21 декември.
Наутро е обратно. Најдоцното изгрејсонце не е на краткоденицата, туку на почетокот на јануари, околу 7:02 часот.
Значи, кон крајот на декември вечерите веќе се малку подолги, а утрата сѐ уште се потемни. На 31 декември сонцето во Скопје заоѓа околу десет минути подоцна отколку на 9 декември.
Зошто е тоа така
Астрономите ова го објаснуваат со таканаречената временска равенка. Нашите часовници сметаат дека секој ден трае точно 24 часа и дека сонцето е највисоко на небото секогаш во исто време. Во реалноста, моментот кога сонцето е највисоко, наречен сончево пладне, се поместува во текот на годината.
За тоа се одговорни две работи. Земјата не се движи околу Сонцето по совршен круг, туку по елипса, а нејзината оска е наклонета. Во декември сончевото пладне секој ден доцни по малку, па и изгрејсонцето и зајдисонцето се лизгаат кон подоцна.
Сѐ додека денот се скратува побрзо отколку што пладнето доцни, зајдисонцето доаѓа сѐ порано. Околу 9 декември двата ефекта се изедначуваат. Потоа доцнењето на пладнето надвладува и сонцето почнува да заоѓа подоцна. Наутро двата ефекта делуваат во иста насока, па изгрејсонцето продолжува да доцни сѐ до јануари.
Ова не важи само за Скопје
Појавата постои насекаде на северната полутопка, само датумите се разликуваат. Во Њујорк, на пример, најраното зајдисонце е околу 7 и 8 декември, а најдоцното изгрејсонце околу 4 јануари. Колку е местото поблиску до екваторот, толку подалеку од краткоденицата се овие датуми.
Каква врска има поместувањето на часовникот
На 25 октомври стрелките се вратија еден час наназад и зајдисонцето преку ноќ дојде еден час порано. Затоа ноември делува толку нагло темен. Но датумите на најраното зајдисонце и најдоцното изгрејсонце не зависат од часовникот. Тие би биле исти и без летното сметање на времето.
- Добрата вест е дека по 9 декември вечерите полека почнуваат да се враќаат, иако најкраткиот ден во годината дури следува.
