Пештерата Врело во кањонот Матка официјално влезе во историјата на светското спелеонуркање. Во рамките на меѓународната експедиција „Врело 2026“, полскиот нуркач Бартломиеј Питала се спушти на неверојатни 338 метри длабочина, со што Врело стана најдлабоко истражената подводна пештера на планетата.
Притоа, нуркачите стигнале до место каде пештерата сè уште продолжува стрмно надолу – односно, дното на Врело и натаму останува непознато.
Од трето на прво место во светот
Експедицијата се одржа од 10 до 17 октомври 2026 година, а во неа учествуваа 15 нуркачи од Македонија, Полска и Италија, во организација на Спелеонуркачкиот клуб „Врело“ и полскиот BAD Exploration Team.
Досега Врело беше истражена до 287 метри (повторно од Питала, на експедицијата во октомври 2025), што ја ставаше на третото место во светот. Новата длабочина е 51 метар подлабоко и ја турка Матка пред двете пештери кои досега водеа:
- Врело, Македонија – 338 м
- Фонт Естрамар, Франција – 312 м (рекорд на Ксавие Мениску од 2024)
- Елефанте Бјанко, Италија – 292 м
Девет часа под вода
Рекордното нуркање започна кратко по 10 часот наутро на 16 октомври. Самото спуштање траеше само неколку минути – Питала користеше подводни скутери и до 212 метри стигна за помалку од пет минути. Вистинскиот предизвик беше враќањето: декомпресијата траеше повеќе од осум часа, а целата операција околу девет.
Според планот, на новиот, неистражен дел требаше да остане најмногу 45 секунди. Бидејќи се чувствувал одлично, решил да продолжи уште малку и се свртел дури на 338 метри – иако каналот под него и понатаму паѓал речиси вертикално.
За безбедноста беше подготвена вистинска операција:
- во пештерата претходно беа поставени над 30 боци со различни мешавини гас и резервни батерии за греење и светло;
- враќањето го следеа повеќе сигурносни нуркачи распоредени на различни длабочини;
- на површината во готовност беа хеликоптерската единица на МВР, специјалната единица „Тигар“, брзи чамци, медицински тим и хипербарична комора во Скопје.
Македонски подводен „хабитат“ – за прв пат
Македонските нуркачи не беа само домаќини. За првпат самостојно изградија и поставија подводна воздушна комора (хабитат) на длабочина од 8-9 метри, околу 130 метри од влезот, каде нуркачите можат да ги поминат долгите декомпресиски паузи на суво и топло. На крајот Питала не мораше да ја користи – излезе од водата сам и без никакви проблеми.
Два нови канала и 150 нови метри
Експедицијата не донесе само длабочина. Откриени се два претходно непознати подводни канала:
- првиот е околу 300 метри од влезот, на 33 метри длабочина, долг околу 100 метри и се поврзува со дел од пештерата истражен уште во 2000 година;
- вториот е на 170 метри длабочина, долг околу 30 метри, и се спојува со главниот длабински канал на 185 метри.
Вкупно, мапата на системот е збогатена со повеќе од 150 нови метри пештерски канали.
Средба со претседателката
Експедицијата беше под покровителство на претседателката Гордана Силјановска-Давкова, која на 17 октомври се сретна со нуркачите. Тие ѝ раскажаа за кристално чистата вода, температурата од околу 15 степени и за новооткриените канали.
„Три светски рекорди“ – што значи тоа?
Клубот „Врело“ соопшти дека се поставени рекорди во три категории: најдлабоко истражена пештера од човек, најдлабоко нуркање во пештера и најдлабоко длабинско нуркање. Треба да се знае дека 338 метри е приближно 6 метри подлабоко од официјалниот рекорд во отворени води (332,35 м, Ахмед Габр, Црвено Море, 2014), но рекордот сè уште не е официјално ратификуван од Гинис – длабочината е мерена со компјутерите на нуркачот.
Врело – долга приказна за длабочина
Врело со децении ги привлекува најдобрите нуркачи во светот. Италијанецот Луиџи Касати во 2010 стигна до околу 200 метри, во 2017 Полјакот Кшиштоф Старнавски до околу 240, а Питала во 2025 до 287 метри. Сега – 338. А како што вели самиот Питала, пештерата и понатаму оди надолу.
Ако не сте биле, ова е одличен повод за излет: до сувиот дел на пештерата Врело се стигнува со чамец низ кањонот Матка, на само половина час од Скопје. Додека вие ги разгледувате сталактитите, под вашите нозе се крие најдлабоката истражена подводна пештера на светот.
